Czym jest satyra? Definicja s\u0142ownikowa opisuje tym terminem gatunek literacki, do kt\u00f3rego zaliczy\u0107 mo\u017cna parenetyczne utwory wierszowane. Brzmi to nieco enigmatycznie? Czytaj dalej, a dowiesz si\u0119, co to jest satyra, jak j\u0105 rozpozna\u0107, a tak\u017ce poznasz autor\u00f3w najwa\u017cniejszych tekst\u00f3w satyrycznych wszech czas\u00f3w!<\/p>\n
Chc\u0105c okre\u015bli\u0107 cechy gatunkowe satyry, warto zacz\u0105\u0107 od pocz\u0105tku, czyli od nazwy. Termin \u201csatyra\u201d pochodzi od \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa \u201csatura\u201d, kt\u00f3re oznacza mieszanin\u0119 lub pe\u0142ne naczynie<\/strong>. Jest gatunkiem synkretycznym, \u0142\u0105cz\u0105cym w sobie cechy trzech rodzaj\u00f3w literackich: dramatu, epiki i liryki. W satyrze obecne s\u0105 monologi lub dialogi \u2013 podobnie jak w komediach i tragediach, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 narrator i fabu\u0142a, a ca\u0142y utw\u00f3r przybiera wierszowan\u0105 form\u0119.<\/p>\n Te<\/strong> cechy satyry \u2013 chocia\u017c s\u0105 dla niej typowe<\/strong> \u2013 nie stanowi\u0105 o esencji tego gatunku<\/strong>. To krytyka niepo\u017c\u0105danych spo\u0142ecznie cech, polityki, obyczaj\u00f3w czy idei w spos\u00f3b prze\u015bmiewczy, jaskrawy i karykaturalny pozwalaj\u0105 odr\u00f3\u017cni\u0107 utwory satyryczne od innych tekst\u00f3w synkretycznych. Dydaktyczny charakter satyry nie polega wi\u0119c (a w ka\u017cdym razie \u2013 nie tylko) na pochwale w\u0142a\u015bciwych zachowa\u0144, ale na obna\u017caniu wyst\u0119pk\u00f3w i wad natury ludzkiej lub ca\u0142ych system\u00f3w.<\/p>\n Utwory satyryczne wychodzi\u0142y spod pi\u00f3r staro\u017cytnych Grek\u00f3w i Rzymian ju\u017c ponad 2000 lat temu. Tworzy\u0142 je m.in. rzymski poeta Horacy. Jego utwory cechuje uniwersalny przekaz, oscyluj\u0105cy wok\u00f3\u0142 \u017cycia codziennego i spo\u0142ecznego. Satyry Horacego to dzie\u0142a niezwykle kunsztowne, cechuj\u0105ce si\u0119 wybitn\u0105 harmoni\u0105 formy i tre\u015bci. Podobnie jak epopeje Iliada<\/em> i Odyseja<\/em> Homera, satyry zosta\u0142y napisane heksametrem daktylicznym<\/strong>. Jest to restrykcyjny rodzaj metrum, wymagaj\u0105cy mistrzowskiego warsztatu literackiego.<\/p>\n Satyry cieszy\u0142y si\u0119 popularno\u015bci\u0105 r\u00f3wnie\u017c w epice klasycyzmu. To w\u0142a\u015bnie w dobie o\u015bwiecenia nast\u0105pi\u0142 rozkwit gatunku w Polsce<\/strong> \u2013 a to za spraw\u0105 Ignacego Krasickiego. Ponadczasowe tre\u015bci ubrane w artystyczn\u0105 form\u0119 pozwalaj\u0105 wysnu\u0107 \u015bmia\u0142e wnioski na temat problem\u00f3w XVIII-wiecznej Polski i przedstawicieli szlachty. Dzie\u0142a Krasickiego wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 badawczym spojrzeniem na wiele obszar\u00f3w \u017cycia politycznego i spo\u0142ecznego, nie brakuje te\u017c kontrastowych zestawie\u0144 z warto\u015bciowymi tradycjami, wielkimi przodkami i chwalebn\u0105 histori\u0105 kraju.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie satyry, reprezentuj\u0105ce podobne cechy co o\u015bwieceniowe dzie\u0142a dydaktyczne, s\u0105 raczej zjawiskiem marginalnym. W\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w si\u0119gaj\u0105cych w swoich utworach po cechy satyry mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 Mro\u017cka, Gombrowicza, Tuwima czy R\u00f3\u017cewicza, jednak tradycyjnie rozumiany<\/strong> termin \u201csatyra\u201d zast\u0119puje tu \u201cgroteska\u201d, \u201ckomedia\u201d, czy \u201cparodia\u201d<\/strong>. Zasadno\u015b\u0107 m\u00f3wienia o wsp\u00f3\u0142czesnej satyrze jest przedmiotem sporu w\u015br\u00f3d literaturoznawc\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy gatunku skupia si\u0119 na satyrach staropolskich i o\u015bwieceniowych.<\/p>\n Wiedz\u0105c ju\u017c, co to jest satyra, jak wygl\u0105da historia gatunku<\/strong> oraz znaj\u0105c najwa\u017cniejsze cechy, warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 na zapoznanie si\u0119 z najwa\u017cniejszymi dzie\u0142ami polskiego autora satyr \u2013 Krasickiego. W por\u00f3wnaniu do Horacego, Krasicki podejmuje o wiele odwa\u017cniejsz\u0105 i wzbudzaj\u0105c\u0105 wiele kontrowersji tematyk\u0119.<\/p>\n Satyra Do kr\u00f3la<\/em><\/strong> jest wycelowana w sarmatyzm<\/strong>, czyli kultur\u0119 i spos\u00f3b \u017cycia polskiej szlachty XVIII wieku. Krasicki stosuje ironi\u0119 \u2013 przedstawia zarzuty wobec kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta, wyliczaj\u0105c jego cechy, wydaj\u0105ce si\u0119 neutralne lub pozytywne: m\u0142ody wiek, zainteresowanie nauk\u0105, polskie pochodzenie. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce nie s\u0105 to pogl\u0105dy podmiotu lirycznego, ale szlachty \u2013 podmiot chce w ten spos\u00f3b ukaza\u0107 niedorzeczno\u015b\u0107 tych oskar\u017ce\u0144, zdemaskowa\u0107 bezmy\u015blne post\u0119powanie sarmat\u00f3w i wyrazi\u0107 wsparcie dla m\u0142odego kr\u00f3la.<\/p>\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c na dzie\u0142o \u015awiat zepsuty<\/em><\/strong>. Ono z kolei obrazuje upadek moralny wsp\u00f3\u0142czesnego podmiotowi lirycznemu \u015bwiata. Wyra\u017ana t\u0119sknota do przesz\u0142o\u015bci wyra\u017cona jest w dialogu z przodkami. Utw\u00f3r ten wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 na tle pozosta\u0142ych dzie\u0142 z tomu Satyr<\/em> \u2013 Krasicki kreuje w nim wizj\u0119 ponurego, zniszczonego i zaniedbanego pa\u0144stwa o wiele powa\u017cniejszym tonem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czym jest satyra? Definicja s\u0142ownikowa opisuje tym terminem gatunek literacki, do kt\u00f3rego zaliczy\u0107 mo\u017cna parenetyczne utwory wierszowane. Brzmi to nieco…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":103,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"yoast_head":"\nSatyra \u2013 historia gatunku<\/h2>\n
Satyra: najwa\u017cniejsze dzie\u0142a Krasickiego<\/h2>\n