Jednym z najwi\u0119kszych okrucie\u0144stw, jakich dopuszczono si\u0119 za czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej, by\u0142y stworzone przez nazist\u00f3w obozy koncentracyjne i obozy \u015bmierci. To w\u0142a\u015bnie od nich powsta\u0142 termin „cz\u0142owieka zlagrowanego”, kt\u00f3ry wyst\u0119puje w literaturze powojennej.<\/p>\n
Poj\u0119cie cz\u0142owieka zlagrowanego wywodzi si\u0119 od niemieckiego s\u0142owa „Lager”, kt\u00f3re oznacza „ob\u00f3z”<\/strong> (koncentracyjny lub zag\u0142ady). Termin ten charakteryzuje stosunek ludzi do otaczaj\u0105cej ich rzeczywisto\u015bci obozowej.\u00a0Cz\u0142owiek zlagrowany to jednostka poddana okrutnym warunkom \u017cycia w obozie koncentracyjnym, pozbawiona godno\u015bci i wolno\u015bci oraz brutalnie odhumanizowana.<\/strong> Oznacza\u0142o to przede wszystkim odrzucenie warto\u015bci moralnych i kodeks\u00f3w etycznych, jakimi ludzie kieruj\u0105 si\u0119 w zwyk\u0142ych warunkach pokoju. Pobyt w takim piekle sprawia\u0142, \u017ce cz\u0142owiek ju\u017c na zawsze nosi\u0142 jego wspomnienie w swojej duszy.<\/p>\n Cz\u0142owiek zlagrowany charakteryzowa\u0142 si\u0119 przede wszystkim egoizmem<\/strong>. Skupia\u0142 si\u0119 na w\u0142asnym przetrwaniu i zapewnieniu sobie jak najbardziej godziwych warunk\u00f3w bytowych bez wzgl\u0119du na cen\u0119. D\u0142ugotrwa\u0142y pobyt w obozie koncentracyjnym powodowa\u0142, \u017ce by\u0142\u00a0<\/strong>on coraz mniej wra\u017cliwy<\/strong> na ludzkie cierpienie i \u015bmier\u0107. To zoboj\u0119tnienie wynika\u0142o z codziennego ogl\u0105dania tragedii i brutalno\u015bci, kt\u00f3re stopniowo stawa\u0142y si\u0119 dla ka\u017cdego wi\u0119\u017ania rutyn\u0105.<\/p>\n Warunki obozowe systematycznie pozbawia\u0142y ka\u017cd\u0105 jednostk\u0119 godno\u015bci<\/strong>, odbieraj\u0105c jej wszystko, nawet nazwisko, kt\u00f3re nast\u0119pnie zast\u0119powano numerem tatuowanym na przedramieniu. Wszyscy wi\u0119\u017aniowie stawali si\u0119 niemal identyczni i tracili swoje unikalne cechy osobowo\u015bciowe<\/strong>. Cz\u0142owiek zlagrowany cechowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce brakiem solidarno\u015bci i gotowo\u015bci\u0105 do zdrady<\/strong>. By\u0142 w stanie wyda\u0107 innego wi\u0119\u017ania czy wr\u0119cz samemu na niego donie\u015b\u0107, aby tylko unikn\u0105\u0107 kary w\u0142asnej.<\/p>\n D\u0142ugotrwa\u0142y pobyt w nieludzkich warunkach oraz fizyczne wycie\u0144czenie doprowadza\u0142o ostatecznie wi\u0119kszo\u015b\u0107 uwi\u0119zionych do\u00a0apatii<\/strong>, czyli stanu, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek sam z siebie nie podejmowa\u0142 ju\u017c \u017cadnego dzia\u0142ania, ograniczaj\u0105c je do niezb\u0119dnego minimum w\u00a0ramach obozowego obowi\u0105zku.<\/p>\n Cz\u0142owiek zlagrowany jest cz\u0119sto przedstawiany w literaturze jako jednostka pozbawiona wszelkich praw i godno\u015bci, zmagaj\u0105ca si\u0119 z przera\u017caj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 obozow\u0105. Jego los i do\u015bwiadczenia stanowi\u0105 istotny w\u0105tek wielu dzie\u0142 literackich, kt\u00f3re ukazuj\u0105 dramatyczne wydarzenia zwi\u0105zane z histori\u0105 II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n Jednym z najbardziej znanych przyk\u0142ad\u00f3w utwor\u00f3w literackich, ukazuj\u0105cych cz\u0142owieka zlagrowanego, jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Tadeusza Borowskiego<\/strong>, kt\u00f3ry w swoim zbiorze opowiada\u0144 przedstawi\u0142 brutaln\u0105 obozow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 oraz psychik\u0119 cz\u0142owieka zlagrowanego.<\/strong> Taki cz\u0142owiek przede wszystkim my\u015bla\u0142 kategoriami panuj\u0105cymi w obozach i post\u0119powa\u0142 wed\u0142ug moralno\u015bci obozowej. Jego postawa spycha\u0142a na dalszy plan wszelkie uczucia i wra\u017cliwo\u015b\u0107, a przede wszystkim \u017cycie ludzkie.<\/p>\n Utw\u00f3r ten sk\u0142ada si\u0119 dziesi\u0119ciu list\u00f3w, kt\u00f3re opowiadaj\u0105 o funkcjonowaniu wi\u0119\u017ani\u00f3w w obozie zag\u0142ady Auschwitz-Birkenau.<\/strong>\u00a0Pocz\u0105tkowe wra\u017cenie narratora o obozie jest pozytywne. Uwa\u017ca, \u017ce warunki \u017cycia tam s\u0105 lepsze. Dopiero z czasem dostrzega, \u017ce otaczaj\u0105ce go luksusy to tylko wielka mistyfikacja, dzia\u0142anie maj\u0105ce na celu omamienie wi\u0119\u017ani\u00f3w, daj\u0105c im namiastk\u0119 normalnego \u017cycia, aby ukszta\u0142towa\u0107 w nich uleg\u0142o\u015b\u0107 i bierno\u015b\u0107.<\/p>\n Narrator jest w szoku, jak bardzo cz\u0142owiek mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nieczu\u0142y na ludzkie nieszcz\u0119\u015bcie. Odnale\u017a\u0107 tutaj mo\u017cna wiele przyk\u0142ad\u00f3w zachowa\u0144, kiedy to wi\u0119\u017aniowie przyjmuj\u0105 metody i postaw\u0119 oprawc\u00f3w<\/strong>, by przed\u0142u\u017cy\u0107 swoje \u017cycie, automatycznie skazuj\u0105c tym samym na \u015bmier\u0107 innych. Jest to m.in. historia o wyborze os\u00f3b do rozstrzelania w zamian za jedzenie oraz o m\u0119\u017cczy\u017anie, kt\u00f3ry wys\u0142a\u0142 w\u0142asnego ojca do gazu. Lager wdziera si\u0119 w ludzkie \u017cycie, dokonuj\u0105c w nim zniszcze\u0144 i powoduj\u0105c, \u017ce wkr\u00f3tce osadzeni zaczynaj\u0105 traktowa\u0107 ob\u00f3z jak dom. W panuj\u0105cych warunkach niewielu udaje si\u0119 zachowa\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/p>\n W \u201eProsz\u0119 pa\u0144stwa do gazu\u201d <\/strong>autor opisuje histori\u0119 z niemieckiego obozu \u015bmierci, wyra\u017anie ukazuj\u0105c trudno\u015bci cz\u0142owieka poddaj\u0105cego si\u0119 degradacji i dehumanizacji. Dzie\u0142o zawiera dobitne opisy pogardy i poni\u017cenia wobec nowo przyby\u0142ych do obozu<\/strong>, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na ca\u0142kowite pozbawienie wsp\u00f3\u0142czucia. Jednym z takich przyk\u0142ad\u00f3w jest opis matki, kt\u00f3ra porzuca swoje dziecko w imi\u0119 w\u0142asnego przetrwania, i gniewu, z jakim inny wi\u0119zie\u0144 skazuje j\u0105 na nieuchronn\u0105 \u015bmier\u0107.<\/p>\n W kolejnym opowiadaniu pt. \u201ePo\u017cegnanie z Mari\u0105\u201d Borowski<\/strong> ukazuje rzeczywisto\u015b\u0107 okupowanej przez nazist\u00f3w Warszawy. <\/strong>Mieszka\u0144cy miasta, aby prze\u017cy\u0107, musz\u0105 przyj\u0105\u0107 wojenne zasady gry, uciekaj\u0105c si\u0119 do kradzie\u017cy, przemocy, oszustw i spekulacji. Zostaje tutaj poruszona kwestia wp\u0142ywu wojny na hierarchi\u0119 warto\u015bci cz\u0142owieka. Na przyk\u0142adzie tego dzie\u0142a mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wojna nie ogranicza\u0142a si\u0119 tylko do oboz\u00f3w koncentracyjnych, ale atakowa\u0142a tak\u017ce inne sfery ludzkiego \u017cycia.<\/p>\n Zofia Na\u0142kowska w \u201eMedalionach\u201d<\/strong> zebra\u0142a relacje ludzi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli piek\u0142o oboz\u00f3w i opowiedzieli o tym, co si\u0119 tam dzia\u0142o. <\/strong>Mottem tych kilku opowiada\u0144 s\u0105 s\u0142owa: \u201eLudzie ludziom zgotowali ten los<\/em>\u201d. Autorka w spos\u00f3b przejmuj\u0105cy i drastyczny, ukazuje wielko\u015b\u0107 wypacze\u0144 ludzkiej psychiki, jej zezwierz\u0119cenie, zatracenie wszystkich zasad i norm moralnych. <\/strong>W nazistowskich obozach pracy i zag\u0142ady wyznacznikiem zachowania stawa\u0142 si\u0119 przede wszystkim g\u0142\u00f3d, przez kt\u00f3ry wi\u0119\u017aniowie dopuszczali si\u0119 m.in. akt\u00f3w po\u017cerania ludzkich zw\u0142ok i okradania trup\u00f3w. Reporta\u017c zawiera tak\u017ce opisy jednostek, kt\u00f3re pomimo trudnej sytuacji potrafi\u0142y przeciwstawi\u0107 si\u0119 z\u0142u i zachowa\u0107 odruch cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\n \u201ePi\u0119\u0107 lat kacetu\u201d to wspomnienia autora z oboz\u00f3w koncentracyjnych Dachau, Mauthausen i Gusen.<\/strong> Stanis\u0142aw Grzesiuk ukaza\u0142 w nich nazistowsk\u0105 machin\u0119 pracy i \u015bmierci opisuj\u0105c, jak wi\u0119\u017aniowie<\/strong> dostosowywali si\u0119 do brutalnej rzeczywisto\u015bci obozowej i jak pr\u00f3bowali sobie z ni\u0105 radzi\u0107.<\/strong> Wspomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c o makabrycznych wydarzeniach, kt\u00f3rych by\u0142 \u015bwiadkiem i kt\u00f3re sam prze\u017cy\u0142 podczas pobytu w obozie. Jego relacja pokazuje, \u017ce ludzie potrafi\u0105 przystosowa\u0107 si\u0119 i przyzwyczai\u0107 do ka\u017cdych warunk\u00f3w, z jakimi musz\u0105 si\u0119 konfrontowa\u0107, byle by tylko ocali\u0107 swoje w\u0142asne \u017cycie.<\/p>\n Odnosz\u0105c si\u0119 do cz\u0142owieka zlagrowanego, nale\u017cy tak\u017ce odr\u00f3\u017cnia\u0107 niemiecki lagier od sowieckiego \u0142agru, kt\u00f3ry stanowi\u0142 element systemu gu\u0142ag\u00f3w, zarz\u0105dzaj\u0105cych obozami pracy na terenie ca\u0142ego Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/strong> Warunki \u017cycia w obozach stworzonych przez nazist\u00f3w i w rosyjskich gu\u0142agach, mimo i\u017c niezwykle trudne, r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie, dlatego nie wolno stawia\u0107 ich na r\u00f3wni.<\/p>\n Cz\u0142owieka z\u0142agrowanego przedstawi\u0142 m.in. Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski w \u201eInnym \u015bwiecie\u201d. <\/strong>Wed\u0142ug Grudzi\u0144skiego \u017cycie w radzieckim \u0142agrze cechowa\u0142a przede wszystkim ci\u0119\u017cka i kator\u017cnicza praca. Wi\u0119\u017aniowie stanowili tani\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105 i byli maksymalnie wykorzystywani. Ich \u017cycie nie przedstawia\u0142o tutaj \u017cadnej warto\u015bci, ka\u017cd\u0105 jednostk\u0119 mo\u017cna by\u0142o zast\u0105pi\u0107 inn\u0105. Donosy, gwa\u0142ty i mordowanie chorych oraz niezdolnych do pracy stanowi\u0142y codzienno\u015b\u0107. Zanika\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107, przyja\u017a\u0144, wsp\u00f3\u0142czucie i cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/p>\n Niezale\u017cnie od tego, czy by\u0142y to niemieckie lagry, czy sowieckie \u0142agry, w obu tych obozach wi\u0119\u017aniowie cierpieli fizycznie i psychicznie, tracili podstawowe warto\u015bci moralne oraz walczyli o prze\u017cycie za wszelk\u0105 cen\u0119, nawet kosztem innych wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jednym z najwi\u0119kszych okrucie\u0144stw, jakich dopuszczono si\u0119 za czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej, by\u0142y stworzone przez nazist\u00f3w obozy koncentracyjne i obozy…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":610,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"yoast_head":"\nCz\u0142owiek zlagrowany \u2013 czym si\u0119 charakteryzowa\u0142?<\/h2>\n
Obraz cz\u0142owieka zlagrowanego – przyk\u0142ady w literaturze<\/strong><\/h2>\n
Opowiadania Tadeusza Borowskiego<\/strong><\/h2>\n
\u201eU nas w Auschwitzu\u201d<\/strong><\/h3>\n
\u201eProsz\u0119 pa\u0144stwa do gazu\u201d<\/strong><\/h3>\n
\u201ePo\u017cegnanie z Mari\u0105\u201d<\/strong><\/h3>\n
\u201eMedaliony\u201d Zofii Na\u0142kowskiej<\/strong><\/h2>\n
\u201ePi\u0119\u0107 lat kacetu\u201d Stanis\u0142awa Grzesiuka<\/strong><\/h2>\n
Lagier a \u0142agier<\/h2>\n